خواص و فواید خرما

نام علمی : Phoenix  dactylifera  

( از تیره نخل Palmaceae ,Arecaceae )

اسامی دیگر :

نام قرآنی: نخل، نخیل  فارسی: نخل، خرما عربی: نخل، تمر عبری: تمر اردو: خرما،کهجور هندی،گجراتی،مراتی: پند کهجور  بنگالی،پنجابی: پند  تلگو:کرجورو  کشمیری:کهریز  ملیالمی:انتها  سانسکریت:کرجور  تامیلی:پریچای  آفریقایی: کهجور انگلیسی:Data-Palm فرانسوی: Datt,dattier  ایتالیایی:Dattero  لاتینی:Palma  روسی:Finik  اسپانیایی:Palmera , datil  آلمانی:Dattelpalm  یونانی: Finiks,khurmas

طبیعت گیاه : گرم و خشک و رطب متعادل است.

از نظر فقهی :

1- اُیود احدکم ان تکون له، جنّه من نخیل واعناب تجری من تحتها النهار له فیها کل الثمرات و اصابه الکبر و له ذریّه ضعفاء فاصابها اعصار فیه نارفاحترقت کذلک یبیّن الله لکم الایات لعلکم تتفکّرون. (بقره 266)

ترجمه : آیا از میان شما کسی هست که دوست داشته باشد که او بوستانی از خرما و انگور داشته باشد و جویها درپای درختانش جاری باشد وهر گونه میوه ای می دهد. و خود پیر شده و فرزندانی ناتوان داشته باشد، به ناگاه گردبادی آتشناک درآن بوستان افتد و بسوزد؟ خدا آیات خود را برای شما این چنین بیان می کند، باشد که بیندیشید.

2- وهوالذی انزل من السّماء ماءً فاخرجنا به نبات کل شیء فاخرجنا منه خضراً تخرج منه حباً و متراکبا و من النّخل من طلعها قنوان دانیه و جنّات من اعناب والزّیتون والرّمان مشتبه وغیر متشابه انظرو الی ثمره اذا اثمر و ینعه إن فی ذلکم لایات لقوم یومنون.(انعام99)

ترجمه : اوست خدایی که از آسمان باران فرستاد و بدان باران هر گونه نباتی را رویاندیم و از آن نبات ساقه ای سبز و از آن دانه هایی بر یکدیگر چیده و نیز از جوانه های نخل خوشه هایی سر فروهشته پدید آوردیم و نیز بستانهایی از تاکها و زیتون و انار، همانند و ناهمانند، به میوه هایش آن گاه که می رسند بنگرید که درآن ها عبرتهاست برای آنان که ایمان می آورند.

3- وهو الذی انشا جنّات مّعروشات وغیرمعروشات و النخل والزرع مختلفاً اکله و الزیتون والرمان متشابها وغیر متشابه و کلوامن ثمره اذااثمر و اتوا حقّه یوم حصاده لا تسرفوا انّه ولا یحبّ المسرفین.(انعام 141)

ترجمه: واوست که باغهایی آفرید نیازمند به داربست و بی نیاز از داربست و درخت خرما و کشتزار، با طعمها ی گوناگون، زیتون و انارهمانند، در عین حال ناهمانند. چون ثمره آوردند از آنها بخورید و در روز درو حق آن را نیز بپردازید و اسراف مکنید که خدا اسراف کاران را دوست ندارد.

4- وفی الارض قطع متجاورات و جنات من اعناب و زرع و نخیل صنوان سقی بماء واحد و نفضل بعضها علی بعض فی الاکل انّ فی ذالک لایات لقوم یعقلون(رعد 4)

ترجمه: و بر روی زمین قطعه هایی است در کنار یکدیگر و باغهای انگور و کشتزارها و نخلهایی که دو تنه از یک ریشه وهمه به یک آب سیراب می شوند و درثمره، بعضی را بر بعضی دیگر برتری نهاده ایم. هرآینه در اینها برای خردمندان عبرتهاست.

5- ینبت لکم به الزّرغ والزیتون والنّخیل والاعناب ومن کل الثمرات انّ فی ذلک لایه لقوم یتفکرون.(نحل 11)

ترجمه: و با آن برایتان کشتزار و زیتون و نخلها و تاکستانها و هر نوع میوه برویاند، در این عبرتی است برای مردمی که می اندیشند.

6- ومن ثمرات النّخیل والاعناب تتّخذون منه سکراً و رزقاً حسناً انّ فی ذلک لایهً لقوم یعقلون.(نحل 67)

ترجمه: واز میوه ها نخلها و تاکها، نوشابه هایی شیرین و رزقی نیکو به دست می آورید و خردمندان را در این عبرتی است.

7- او تکون لک جنّه من نخیل و عنب فتفجّرالاُنهار خلالها تفجیراً(اسراء91)

ترجمه: یا تو را بستانی باشد از درختان خرما و انگور که در خلالش نهرها جاری است.

8- واضرب لهم مثلا رجلین جعلنا الاحد هما جنتین من اعناب وحفظنا هما بنخل وجعلنا بینهما زرعاً.(کهف 32)

ترجمه: برایشان داستان دو مرد را بیان کن که به یکی دو تاکستان داده بودیم و بر اطراف آنها نخلها و درمیانشان کشتزار کرده بودیم.

9- فاجاءها المخاض الی جذع النخله قالت یا لیتنی متّ قبل هذا وکنت نسیاً منسیّاً.(مریم 23)

درد زاییدن او را به سوی تنه درخت خرمایی کشانید. گفت ای کاش پیش از این مرده بودم و از یادها فراموش شده بودم.

10- وهزّی الیک بجذع النّخله تساقط علیک رطبا جنیاً.(مریم 25)

نخل را بجنبان تا خرمای تازه چیده برایت فرو ریزد.

11- قال امنتم قبل ان اذن لکم انه لکبیر کم الّذی علّمکم السحر فلا قطّعن ایدیکم و ارجلکم من خلاف و لأصلّبنکم فی جذوع النخل و لتعلمن اینّا اشدّ عذاباً و ابقی.(طه 71)

فرعون گفت: آیا پیش از آن که شما را رخصت دهیم به او ایمان آوردید؟ او بزرگ شماست که به شما جادوگری آموخته است. دستها و پاهایتان را از چپ و راست می بریم و بر تنه درخت خرما به دارتان می آویزیم. تا بدانید که عذاب کدام یک از ما سخت تر و پاینده تر است.

12- فانشانا لکم به جنّات من نخیل واعناب لکم فیها فواکه کثیره و منها تاکلون (مومنون 19)

با آنها برایتان بوستانهایی از خرما و انگور پدید آوردیم. شما را در آن باغها میوه های بسیاری است که از آنها می خورید .

13- و زروع ونخل طلعها هضیم(شعراء148)

و کشتزارها و نخلها با آن شکوفه های نرم و لطیف؟

14- وجعلنا فیها جنات من نخیل واعناب وفجرنا فیها من العیون(یس 34)

و در آن باغهایی از نخلها وتاکها پدید آوردیم وچشمه ها را روان ساختیم.

15- والنخل با سقات لها لطلع نضید.(ق 10)

و نخلهای بلند با خوشه ها ی برهم چیده.

16- تنزع الناس کانهم اعجاز نخل منقعر(قمر20)

که مردمان را از زمین، همانند ریشه های از جا کنده نخل، برمی کند.

17- فیها فاکهه والنّخل ذات الاکمام.(رحمن11)

در آن (بهشت) میوه و نخل با شکوفه های آن است.

18- فیها فاکهه ونخل ورمّان.(رحمن 68)

در آن دو، میوه و نخل و انار هست.

19- سخرها علیهم سبع لیال وثمانیه ایام حسوماًفتری القوم فیها صرعی کانهم اعجاز نخل خاویه.(حاقّه7)

آن عذاب را هفت شب وهشت روز پی درپی برآنان بگماشت. آن قوم را چون تنه های پوسیده خرما می دیدی که افتاده اند و مرده اند.

20- وزیتوناً ونخلاً(عبس29)

در قرآن مجید نام بسیاری از میوه ها و درختان میوه آورده شده است. ولی نام نخل بیش از همه اینها تکرار شده است.

21- حضرت محمد صلی الله علیه وآله برای حفظ سلامت، مردم را به خوردن منظم خرما توصیه می کند. هر چند نقل شده که یک بار حضرت علی علیه السلام را در دوران نقاهت از خوردن خرما نهی فرمود و این توصیه کاملاً بر پایه ای علمی استوار است زیرا خرما دارای الیافی غذایی است و کسانی که دوره نقاهت را می گذرانند و معده ای ضعیف دارند هضم این الیاف برایشان مشکل است. خرما برای زن حامله و پس از زایمان بسیار مفید است به همین جهت هنگامی که حضرت مریم درد زاییدن گرفت برایش خرما آماده شد.(سوره مریم23-25)

22- ابوبصیر (ره) روایت کرده: ما به او، رسول خدا صلی الله علیه وآله، کره و خرما هدیه کردیم زیرا او آن دو را با هم دوست می داشت(3،5)

23- انس بن مالک (ره) ا ز رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت کرده که فرمود: از خوردن غذای عشاء خودداری نکنید، حتی اگر شامل چند دانه خرما باشد. غفلت ازخوردن غذای عشاء عمر را کوتاه می کند.

24- از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت کرده که فرمود: اگر برایتان ممکن شد صبحانه را همراه خرما تناول کنید.

25- از رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: مثل مومن مانند نخل است.

26- زمانی رسول خدا صلی الله علیه وآله به علی علیه السلام سفارش کرد که زیاد خرما مخور زیرا به تازگی از بیماری شفا یافته ای و ضعیف هستی.

27- جابربن عبدالله (ره) روایت کرده که رسول خدا صلی الله علیه وآله توصیه فرمود: کشمش وخرما را با هم نخورید.

پیامبر فرمودند: در خانه ای که خرما نیست، غذا نیست و شیر را با خرما می خوردند.

خواص گیاه:

تصور می شود که پرورش و کاشت خرما 6000-8000 سال قبل در بین النهرین آغاز شد. احتمالاً هیچ درخت میوه دیگری در آن زمان بجز درخت خرما در جایی کاشته نمی شد و شاید به همین علت خرما همیشه با تمدن و فرهنگ بشری همراه بوده است.

بنا بر ضرب المثل کهن عربی، فواید درخت خرما به اندازه تعداد روزهای سال است و ظاهراً چنین است، زیرا خرما واقعاً فواید گوناگونی دارد. از چوب آن در بنایی چندین کار دستی مانند بادبزن، طناب، چوبدستی، حصیر و غیره به ساخته می شود. بنابر سنتی قدیمی، عادت اعراب بر این بود که در مراسم شادمانی همگانی برگهای درخت خرما را در دست می گرفتند و به صورت دسته هایی از معابر می گذشتند.

هسته خرما اگر خیسانده و آرد شود غذای مناسبی برای دام می باشد. خرما علاوه برآن که میوه ای شیرین و لذیذ است بهترین ماده غذایی برای انسان است.

خرما شامل بیش از 60% قند تبدیل شده و دکستروز به اضافه مقدار زیادی ساکاروز و پروتئین، پکتین، تانین، سلولز، نشاسته و چربی به نسبتهای متفاوت است.

مقدار زیادی ویتامین دی نیز در آن وجود دارد. به علاوه ترکیبات معدنی آهن، سدیم، کلسیم، گوگرد، کلر و فسفر در خرما دیده می شود. خرمای خوراکی مانند عسل، در ساختن شیرینی، نوشابه، شکر و شربت های شیرین به کار می رود.

خرما درختی است دوپایه، یعنی درخت نر و ماده آن بر دو ساقه جداگانه می روید و گرده افشانی بین گل های دو درخت، سبب تولد میوه می شود. یک درخت خرمای نر برای گرده افشانی یکصد درخت ماده کافی است.

باغ خرما نخلستان نامیده می شود که به معنی واحه نیز می باشد. مشهور است که اگر در نخلستانی تنها درختان خرمای نر وجود داشته باشد، هیچ یک از درختان آن نخلستان میوه نخواهند داد.

پیش از ظهور اسلام مردمان قبایل عربستان، درختان خرما مخصوصاً درختان خرمای نر قبایلی را که با آنان دشمنی داشتند، قطع و نابود می کردند.

مسلمانان با این عمل قطع درختان، مخالفت و آن را منع کردند. این گونه رفتار با درختان را فساد فی الارض می دانستند. حتی هنگام جنگ به امیران لشکری دستور می دادند که به مردم بی گناه آزار نرسانند و درختان سبز را نبرند. این حساسیت شدید نسبت به حفظ درختان اندیشه ای انقلابی بوده و راهی عملی برای گسترش جامعه ای انسانی می باشد. یک بار به هنگام مقابله با بنی نضیر، مسلمانان ناچار شدند درختان خرمای دشمن را ببرند تا پیشرفت نیروها را ممکن سازد. این عمل آنان را به شدت اندوهگین کرد. درآن هنگام بود که آیه 5 از سوره حشر نازل شد و اندوه مسلمانان را تسکین بخشید و در شرایط دشوار اجازه چنین کاری به آنان داد.

خرما از نظر پزشکی بسیار با ارزش است. آرام بخش و ملیّن و محرک قلب و ضد سرطان و درمان کننده کم خونی است و از فراموشی جلوگیری می کند.

برای ناراحتی های تنفسی به طور کلی و به ویژه برای تنگی نفس (آسم) مفید است. خرما مدّر و مقوی قوه باء است و با توجه به تمام خواص و ترکیباتش می توان آن را غذایی کامل و نیرو بخش دانست.

تاکنون در پرورش درخت خرما از هیچ نوع سم یا کود شیمیایی استفاده نشده است و بواسطه آن در کشورهای عربی آمار سرطان نزدیک به صفر است.

ضماد آرد هسته خرما برای شفای بیماری های چشمی مخصوصاً ورم قرنیه و چشم درد مفید است.

معصومین گرانقدر ما فرموده اند به محض تولد فرزند کام او را با تربت اباعبدالله الحسین علیه السلام و خرما و عسل بگیرند.

سنّ متوسط درخت خرما حدود دویست سال است. ظرافت و زیبایی نخلستانها، منظره ای بدیع می آفریند. از نظر جغرافیای گیاهی منطقه کاشت نخل، منطقه گسترده ای است از غرب هندوستان تا شرق آفریقا اما بهترین ناحیه تولید این محصول عراق، عربستان، ایران و مصر می باشد.

حدود  60گونه نخل در سرتاسر بخشهای گرمسیری آفریقا و آسیا وجود دارد. درخت خرمای خوراکی هرگز به صورت خودرو در هیچ نقطه ای از جهان مشاهده نشده است.

علاوه بر ارزشهای غذایی و طبّی از نظر تاریخی و فرهنگی درخت خرما را می توان لطفی الهی نسبت به آدمی دانست و شاید به همین علت است که در قرآن مجید به طور مکرر با احترام از آن یاد شده است.

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید

بازگشت به بالا