حجامت

حجامت نام روش خونگيری است كه به منظور پيشگيری و درمان بيماريها انجام می ‌شود و اين نامگذاری احتمالاً به علت شيوه عمل آن می ‌باشد كه از طريق تحجيم و گشايش و انبساط موضعی عمل می ‌نمايد و در لغت نيز به معنای شفا می ‌باشد و خون حجامت با خون فصد (خونگيری) متفاوت است و حجامت همچون آبشار درونی است كه در آن خون و لنف هر دو وجود دارند.

 

تاريخ علم حجامت

 

اوراق پاپيروس كه از عصر باستان به جامانده است و مربوط به 2200 سال قبل از ميلاد مسيح عليه‌السلام می باشد، حجامت را امری رايج معرفی می ‌كند و همچنين در كتاب آيورودا(طب سنتی هند) كه مربوط به متجاوز از 1500سال قبل از ميلاد مسيح است، در مورد حجامت و اثرات درمانی آن توضيح می ‌دهد.

با ظهوراسلام، حجامت مورد تأكيد فراوان معصومين عليهم السلام قرار گرفت بطوريكه بر اساس روايات موجود بيش از 530 بار از دهان مباركشان بر انجام آن تأكيد شده است تا حدی كه حجامت را دوای هر دردی دانسته‌اند.(الحجامه دواء لِكلِّ داء)

ابوعلی‌سينا در كتاب قانون كه هزار سال قبل نوشته شده است، حجامت را از اركان درمان محسوب كرده و تقريباً برای درمان تمام بيماريها حجامت و بادكش را تجويز نموده است.

در قرن 16 ميلادی، حجامت امری رايج در كشورهای اروپايی بود و پزشكان معروفی در اين قرن از جمله Fallopio، Vidius، Dallacroce هر كدام ابزار خاصی برای آن ابداع كرده بودند. در حدود سال 1913 Houssay .B برای تحقيقات در اين زمينه جايزه نوبل گرفت. از اوايل قرن بيستم تا كنون نيز حجامت عمدتاً از سوی مراكز درمان طبيعی(Heilpraktiker) در آلمان انجام می ‌شود و بعضی پزشكان طب جديد هم به اين امر مبادرت می ‌ورزند.

 

مراحل حجامت

 

  • اقدامات قبل از حجامت

1ـ حجامت عملی انتخابی و علاقمندانه است لذا برخوردی نيكو و ترتيبی صحيح را می ‌طلبد.

2ـ كسانی كه از حجامت ترس دارند با مقدماتی مثل وضو، ذكر، مطالعه واستراحت مختصر بهتر است خود را آماده نمايند.

3ـ دعای حجامت و آيه الكرسی و وضو توسط طبيب و حكيم روحانی اثر بسياری بر اين عمل الهی دارد.

4ـ بيمار نبايد كاملاً گرسنه يا با معده بسيار پر باشد و بهترين خوردنيها قبل ازحجامت انار و كاهو می باشد.

5ـ در كسانی كه طبيب به هر دليل احساس ضعف مفرط يا ترس در آنها نمايد مايعات قبل از حجامت را می تواند تجويز كند.

6ـ بررسی مزاج و طبع گرم و سرد، تری و خشكی جزء اصول درمان هر طبيب حاذق است.

7ـ سرخی صورت و چشم، برجستگی نبضهای ضرباندار احساس خالی شدن زير پا، دردهای بدن و استخوان احساس راه رفتن مورچه روی پوست، احساس شيرينی و تلخی دهان، خارش و گزگز بدن، برخی سردردها، كندی ذهن با كسالت بدن همراه خواب آلودگی علائم غلبه خون است.

 

  • اقدامات ضمن حجامت

1ـ بيمار معمولاً مانند هر حجامت شونده چهار زانو می ‌نشيند، آيه ‌الكرسی را به خصوص در روزهای چهارشنبه و در غير از اوقات عادی و ارجح با افزودن روحيه و دعا و تشويق شروع می ‌نمايد.

2ـ گرچه بهتر است بيمار در حال حجامت ضعف و عصبانيت نداشته باشد ولی عجيب است در افراد با حالت عصبی كه به اين عمل مستحب می ‌نشينند بعد از آن احساس سبكی جسمی و راحتی روانی و عصبی می ‌نمايند.

3ـ در صورت ضعف يا حالت شوك بعد از حجامت حتی گذاشتن يك قاشق عسل در دهان ضعف را جبران می ‌كند. در صورت نبودن عسل آب مفيد واقع می ‌شود. خوابيدن به پهلوی راست و كنترل فشار خون و حال عمومی بعد از ده تا بيست دقيقه حال بيمار را بهبود می ‌دهد. برای تسريع در بازگشت بهتر است بيمار را روی تخت در حالت خوابيده و نشسته كمی ماساژ داد.

4ـ بايد توجه داشت حالت شوك موقت ارتباطی با ميزان خون ندارد بلكه برخی ازبيماران با ديدن خون و حجامت خشك بدون خونگيری اين حالت نوروژنيك را از خود نشان می دهند كه همه موارد آن قابل برگشت است.

5ـ اكثر پزشكان متخصص قلب بعد از سكته قلبی بيمارانشان اظهار كرده‌اند كه اگر بيمار قبلاً حجامت نكرده بود ممكن بود در اثر سكته قلبی عادی جان خود را از دست بدهد.

6ـ زمان بادكش تقريباً بين 3 تا 5 دقيقه بر حسب نرمی يا خشونت پوست است. در حجامتهای كوتاهتر و متعددتر خون بيشتری ممكن است گرفته شود و معمولاً 3 تا 5 بادكش انجام می ‌شود.

7ـ حداكثر عمق زخم در حدود پايان درم است و به زير جلد نمی ‌رسد. خراشها در جهت درماتوم (خطوط پوستی) بايد باشد كه آسيب كمتری به بافتها وارد آورد و جهت حجامت بعدی بسته به نوع بيمار اثر كمتری می ‌گذارد.

 

  • اقدامات بعد از حجامت

بيمار در همان جا كه حجامت می ‌شود برای ملاقات با طبيب، جهت راهنمایی و معاينات دقيق تر و دستورات غذایی مناسب پس از حجامت ويزيت می ‌شود و پرونده تكميل می ‌گردد.

مهمترين نكات تا تقريباً 12 ساعت بعد از حجامت عبارتند از:

1ـ نخوردن لبنيات

2ـ عدم مقاربت در همان روز و شب

3ـ عدم فعاليت شديد جسمی و روانی و هيجانات اضطرابی

4ـ نخوردن تندی و شوری

5ـ خوردن انار رسيده(شيرين) و بر حسب تمايل مكيدن آب آن، شربت عسل، شربت كاسنی، سكنجبين، خوردن ماهی، در مزاجهای خونی و صفراوی برخی شوربا يا ترشيها بی‌نمك.

6ـ در صورت ضعف بيشتر می ‌توان از كباب (گوسفندی) آبگوشت و مصرف مايعات زياد به خصوص خود آب ميوه استفاده كرد.

7ـ حمام بهتر است در همان روز حجامت به واسطه رسيدن بدن به تعادل مناسب انجام نپذيرد.

8ـ البته حجامت مانع نماز نمی ‌باشد در صورت افزايش زياد و غيرعادی خون از موضع حجامت فقط خارج محل خراش را می ‌توان با آب سرد شستشو داد.

9ـ روشهای انجام حجامت قديم در حمامها در صورتيكه بلافاصله بعد از آن دوش گرفته شود موافق روايات نيست. البته می ‌توان گرمابه‌ای با تمام امكانات طب اسلامی اعم از محل ماليدن روغنهای مطبوع، استخرهای با روش جديد يا آبهای معدنی (خنك) شفابخش ايجاد نمود، كه محل حجامت و بعد از استحمام با شربتهای شفابخش برای استراحت جسم و روح همه ملت مسلمان فراهم باشد.

دعای حجامت

دعای حجامت به نقل از امام رضا علیه السلام :

أعُوذُ بِاللهِ الکریم فِی حِجامتی مِنَ اَلعَینِ فِی الدَم و مِن کُلِ سوءٍ و الاَعلالِ وَ ألاَسقامِ وَ الاَوجاع وَ الاَمراضِ وَ اَسئَلُکَ العافیَةَ وَ المُعافاةِ وَ الشِفاءِ مِن کُلِ  سُوءِ وَداءٍ.

ترجمه: پناه می‌ برم به خداوند کریم در حجامتی که انجام می ‌دهم از انحراف در خون و از تمام بدی‌ها و بیماری ‌ها و سختی‌ ها و دردها و امراض، و از تو عافیت و سلامت و شفای تمام بیماری‌ها را طلب می‌کنم.

 

مكانيسم علمی حجامت

 

1ـ خونگيری و دفع فضولات خون از طريق حجامت

بر اساس اين فرضيه تأثير حجامت شبيه خونگيری وريدی است با اين تفاوت كه خون حجامت خون مويرگی است و به همراه آن مايع لنف نيز خارج می ‌شود و با تخليه مقداری خون، باعث اصلاح غلظت آن و تخليه مواد زائد می ‌شويم و روشن است تغييرات غلظت آن كه در حالات مختلف فيزيولوژيك (مثل حاملگی) و پاتولوژيك (مثل پلی سيتمی و لوسمی) روی می ‌دهد تأثير زيادی بر مقاومت محيطی در برابر جريان خون و در نتيجه خون رسانی بافتی دارد.

 

2ـ  تقويت سيستم ايمنی

مواضع حجامت ارتباط بسيار نزديك با محل تجمع سيستم لنفوئيد و غدد لنفاوی دارد. در ناحيه بين دو كتف كه منطقه حجامت عام است، از دو طرف غدد لنفاوی آگزيلاری(زير بغلی) و از بالا غدد گردنی و نزديكتر از اين دو، غدد زنجيره‌ای و وسيع مدياستن و مجرای توراسيك (قنات صدری) قرار دارد.

در صورت نفوذ ميكروب و هر گونه آنتی ‌ژن، سلولهای ايمنی بصورت بسيار قوی و شديد با عامل مهاجم به نبرد پرداخته، آن را مغلوب می ‌كنند.

در ناحيه كمر غدد لنفاوی اينگوينال و نيز غدد لنفاوی پاراورتبرال وجود دارد كه لشگرگاههای دفاعی بيماريهای آميزشی و اندام تحتانی و بدخيمی‌های ناحيه ژنيتال(تناسلی) اند.

محل حجامت سر، ارتباط نزديكی با لنف نودهای گردنی دارد.

هر بار حجامت باعث ترشح فاكتورهای التهابی و فعال كننده سلول‌های ايمنی در خون می ‌شود كه در نتيجه تكرار اين عمل با يك برنامه منظم می تواند بدن انسان را در برابر بيماری‌های مختلف مصون نگه‌دارد.

همچنين می ‌توان اميدوار بود كه حجامت وسيله مناسبی برای درمان بيماری‌های عفونی، سرطان و نيز بيماری اتوايميون كه طب رايج غربی در مقابل آنها درمانده است ، باشد. زيرا سلولهای سرطانی و ژنهای پروتوانكوژن دائماً در بدن ما فعال می شوند و به وسيله سيستم ايمنی آنها مهار می ‌شوند و يكی از علل ابتلای به سرطان در افراد مسن ضعف سيستم ايمنی می باشد.

 

3ـ  تنظيم آهن خون

افزايش آهن خون نقشی حساس و محوری در بروز سكته‌های قلبی بازی می ‌كند. در پژوهشی كه روی 2000 نفر از افراد بين 42 تا 60 ساله انجام گرفته است 51 نفر آنها در اين مدت زمان پژوهش دچار سكته قلبی شدند و در همه آنها مقدار آهن خون بيش از حد متعارف و معمول گزارش شده است و فشار خون و كلسترول بالا از عوامل درجه دوم به حساب می ‌روند.

وجود آهن اضافی باعث شتاب گرفتن ايجاد پلاكها و مسدود شدن شريانها و بوجود آمدن سلولهای هموسيدرين در قلب( سلولهای نارسايی قلبی) می ‌شود و اين آهن اضافی يك سری فعل و انفعالات زنجيره‌ای مهلك و مرگبار را راه‌اندازی می كند كه هنگام بروز يك حمله قلبی، تعداد بيشماری از سلولهای ماهيچه قلب را به سرعت نابود می ‌كند، ميزان متعادل آهن خون(فريتين) حدود mg/Lit 200 می ‌باشد خوردن مواد گوشتی بيش از حد باعث بالا رفتن مقدار آن در سرم خون می ‌شود.

بر اساس اين گزارش علت اينكه سكته قلبی در زنان قبل از يائسگی كم بوده و بعد از يائسگی به سرعت نمودار می شود اين است كه خانمها در طی عادت ماهيانه(Period) بطور مرتب از بدن خود، خون دفع می ‌كنند و بدين طريق مقداری از آهن خون آنها كاسته می شود.

بنابراين می ‌توان چنين نتيجه گرفت كه داشتن يك برنامه منظم حجامت در طول زندگی می تواند با كاهش ميزان آهن سرم از سكته‌های قلبی، مغزی و حوادث عروقی مثل ترومبوز پيشگيری كند.

 

4ـ  تقويت سيستم ضد انعقادی

هنگامی كه جدار اندوتليوم عروق آسيب می ‌بيند سيستم انعقادی فعال شده و با ايجاد لخته جلوی خونريزی را می ‌گيرد اما همين لخته می ‌تواند عامل يك ترومبوز و در نهايت انفاركتوس شود، لذا در بدن انسان يك سيستم فيبرينوليتيك وجود دارد كه به راحتی لخته ايجاد شده در عروق را از بين می ‌برد.

عامل اصلی اين سيستم آنزيم پروتئوليتيك قوی بنام پلاسمينوژن است كه در حالت طبيعی غير فعال است. بنابراين اگر هر چند گاهی به وسيله حجامت، سيستمهای هومئوستاز خون را در تعادل مثبتی برای برتری مواد ضد انعقادی نگهداريم می ‌توانيم از بروز آترواسكلروتيك آمبولی، ترومبوز و ساير بيماری‌هايی كه عامل آنها انسداد عروق است پيشگيری كنيم.

 

5 ـ  مشروط نمودن گلبولهای قرمز

صدمات مكانيكی به 3 طريق می ‌توانند باعث هموليز سلولهای قرمز پير و فرسوده شوند:

هنگامی كه گلبول های قرمز در عروق كوچك از روی سطوح برجسته استخوانی عبور می كنند در معرض فشار خارجی ناشی از فعاليتهای فيزيكی قرار می ‌گيرند.

هنگامی كه گلبول قرمز از ميان يك گراديان فشار ايجاد شده مانند دريچه مصنوعی می ‌گذرند ممكن است تخريب شوند.

وقتی كه فيبرين در گردش خون ميكرو واسكولار رسوب كند، سبب فشار فيزيكی بر گلبولهای قرمز و پاره شدن آنها(Shear Stress) می ‌شود. در حجامت فشاری كه لبه ليوان در اثر بادكش بر پشت وارد می ‌كند باعث ايجاد كانال تنگی برای عبور گلبولهای قرمز می ‌شود (مكانيسم اول) از طرفی با توجه به اختلاف فشاری كه در اثر خلاء داخل ليوان ايجاد می‌شود ‌گلبولها را با Shear Stress حاصل از برخورد رگ در تنگنا قرار داده و تخريب می‌كند(مكانيسم دوم) اين دو فرايند باعث تصفيه خون از گلبولهای فرسوده و پير می ‌شود.

اگر اين عمل صورت نگيرد ممكن است گلبولهای فوق در ميكروواسكولارهای اعضا ديگر با فيبرين رسوبی متلاشی شوند و باعث انسداد عروقی در ارگانهای مختلف نظير قلب، مغز و … و در نتيجه محروميت از تغذيه صحيح و اكسيژناسيون در اين اعضا شوند.

 

6ـ  ايجاد پر خونی در بافتهای آسيب ديده

بادكش حجامت باعث ايجاد پر خونی و افزايش جريان خون در بافتهای مواضع حجامت می ‌شود و بديهی است كه پر خونی و احتقان تبعات مثبتی برای عضو آسيب ديده خواهد داشت چرا كه يكی از فاكتورهای مهم در التيام زخم، تغذيه و اكسيژناسيون صحيح بافت مربوطه است و بنابراين هرچه به عضو آسيب ديده خون بيشتری برسد، سرعت ترميم آن بيشتر می ‌شود.

اين فرضيه توجيه كننده اثر درمانی حجامت بر درد‌های استخوانی ناشی از آرتروز و استئوپروز و … می‌باشد.

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید

بازگشت به بالا