ریزش مو در طب سنتی

به طور طبیعی روزانه 100-50 تار مو می‌ریزد و بیشتر از این غیر طبیعی محسوب می‌شود. ریزش‌مو به دو نوع موضعی و منتشر تقسیم می شود.

علل اصلی ریزش مو، بطوری که در اکثر منابع طب سنتی آمده به چند دسته تقسیم شده‌ است. یکی سبب نقصان غذا است، که در دو بخش مورد بحث قرار گرفته‌ است :

  1. در عده‌ایی که دوره نقاهت را می‌گذرانند.
  2. در مبتلایان به سل و اسهال.

علل دیگری هم اعم از خشکی و چربی بیش از حد پوست سر و لاغری مفرط نیز وجود دارند که باعث ریزش مو می‌شوند. اما آنچه عموماً و در حال حاضر، حائز اهمیت و مبتلا به عموم است (زمان فعلی و محدوده جغرافیای ایران)، ریزش‌های عمومی می‌باشد. این ریزش‌ها در نتیجه تغییر نوع تغذیه و حذف بعضی از مواد، بخصوص سبوس گندم از رژیم غذایی بوجود آمده‌ است. البته فشارهای عصبی، عدم تحرک کافی، نرسیدن اکسیژن لازم به بدن در اثر آلود‌گی هوا و بالا رفتن دمای غریزی بدن علی ‌الخصوص در پسران که دوران مجردی طولانی را سپری می‌کنند، را نباید از نظر دور داشت.

 

حرارت غریزی (متابولیسم بازآل) و ریزش مو

طبق نظر ابن سینا (ره) بالا رفتن دمای بدن منجر به از دست دادن قابلیت بخار دودی مُنبت (جایگاه رشد) بر رویش مو می‌شود. این حالت اکثراً در سنین جوانی روی می‌دهد. بدین گونه که دمای پایه بدن (متابولیسم بازآل) در اثر تجرّد طولانی بعد از بلوغ جنسی افزایش می‌یابد و این افزایش دما بیشتر در ناحیه سر که قسمت فوقانی بدن انسان است، مشهود است. چرا که همیشه، حرارت و گرما متوجه قسمت بالا می‌شود. طبق استدلال بعمل آمده، این افزایش حرارت منجر به جوشیدن بخار دودی شده و این بخار که در دمای عادی عامل رویش موست، در افراد مبتلا به این نوع افزایش دما، باعث ریزش موی سر می‌ گردد. ولی در نواحی سینه که دارای دمای مناسبتری است، موهای زبر و پر پشتی را می‌رویاند!

تعمیم این نظر، در میان جوانانی که دوران مجرّدی طولانی را پشت سر می‌گذارند، ممکن است. چرا که در زمان فعلی اکثراً ریزش مو در میان جوانان شایع تر است تا سنین دیگر. و اگر میزان ریزش مو را در میان افراد مذکر و مونث یک جامعه در نظر بگیریم، هیچ وقت ریزش مو در میان افراد مونث بحدّی نیست که منجر به طاسی شود. علت این مسئله سردی غریزی مزاج زنها نسبت به مردان است.

تعبیر جدید این نظر، اختلال هورمونی است و این جوابی است که اکثر مراجعین به پزشکان در خصوص ریزش مو دریافت می‌کنند.

جالینوس می‌فرماید: هیچ زن گرم مزاجی از هیچ مرد سرد مزاجی، گرم مزاج تر نیست.

 

شوینده‌ها

شوینده‌های شیمیایی نیز باعث بوجود آمدن حساسیتهای پوستی منجر به ریزش، می‌شوند. البته در بحث عمومی ارجحیّت مواد گیاهی و طبیعی در خصوص درمان بیماری‌ ها، فصل ‌های زیادی قابل بحث است.

با وجود عوامل متعدد ذکر شده بالا، دارو یا تغذیه ‌ایی که بتواند همه عوامل مذکور را تعدیل کرده و پاسخ مثبتی به ما بدهد، شاید وجود نداشته باشد. بنابراین برای بدست آوردن نتیجه مطلوب باید از چندین روش استفاده نماییم. اصلاح رژیم غذایی، اصلاح روش تغذیه، بکار بردن توصیه‌های لازم در خصوص شوینده‌ ها و مراعات طریقه شست وشوی، متناسب با شغل، محل کار و موقعیت جغرافیایی محل زندگی، از روش‌های مفید و مناسب پیشنهادی است.

 

روش‌ها

الف) اصلاح رژیم غذایی استفاده از آرد سبوس دار، ضمن جلوگـــیری از سفید شدن زود هنگام موها باعث استحکام ریشه آنها نیز خواهد شد.

ب) اصلاح روش تغذیه گواریدن و هضم غذا و سرازیر شدن آن بطرف روده، معمولاً چهار ساعت طول می ‌کشد. پس لازم است جهت سلامتی دستگاه گوارشی و انجام عمل هضم کامل، فواصل غذایی کمتر از چهار ساعت نباشد. تفضیل این موضوع در بررسی علل چاقی از نظر طب سنتی، نیز قابل بررسی است.

آرد سفید که معمولاً برای پختن شیرینی و کیک و نان‌های سفید مورد استفاده قرار می‌گیرد و بنابه قول این سینا(ره) در قانون «سمّ» است. سبوس گندم را بعضاً بصورت نیمه پودر به پشت نان‌های بربری می‌زنند. اگر مقدار سه قاشق غذاخوری از سبوس گندم خورده شود، چون قابل هضم نمی‌باشد و در مجاروت آب حالت موسیلاژی به خود می‌گیرد، باعث حرکات دودی روده و تسهیل عمل دفع می‌شود. در حدود ۹۰% سبوس گندم مواد مغذی است. بعلاوه سبوس از نظر الیاف گیاهی غیر قابل حل (فیبر) و مواد معدنی و ویتامین‌های گروه B بسیار غنی است. بررسی ‌های شیمیایی که در مورد سبوس به عمل آمده، این اهمیت را از نظر دارویی نشان می‌دهد.

سبوس گندم یکی از عوامل تحریک روده‌ها در جهت جلوگیری از ایجاد یبوست، بویژه یبوست ناشی از سستی کولن می‌باشد. این نوع یبوست باعث ایجاد بخار در بدن و افزایش حرارت غریزی و در نتیجه موجب خروج بدن از حالت طبیعی و جوشیدن بخار دودی می‌شود. جوشیدن بخار دودی نیز به نوبه خود موجب ریزش مو می‌گردد.

ج) شوینده‌ها استفاده از گل سرشو در شست وشوی موها تاثیر بسزایی در رفع حساسیت پوست سر و چرب شدن زود هنگام موها دارد. مخلوطی از گل سرشوی، سدر، گل خطمی، بابونه، برگ مورد، برگ گزنه و پیه هندوانه ابوجهل که بعنوان داروی گیاهی سرشوی بکار برده شود، اکثر عوارض پوست و موی سر را بر طرف می‌کند. آغشته کردن موها با جوشانده برگ مورد نیز، بعد از استحمام جهت جلوگیری از ریزش مفید است. در خصوص ریزش ابرو و مژه، استفاده از خاکستر تخم سیاه دانه که کاملا پودرشده باشد، بصورت خضاب و سرمه مانع ریزش؛ و باعث تقویت آنها می‌شود. در مشاغلی که بعلت قرار گرفتن در معرض گرد و خاک، پوست سر خشک می‌شود، باید موها را با مواد لطافت بخش طبیعی مانند گل پنیرک، گل بابونه، گل خطمی شست و شو داد. داروهای لطافت بخش دیگری را هم چون خاکشیر، انجیر خیسانده و... بصورت خوراکی مصرف نمود.

 

انواع ریزش مو

 

ریزش موی منتشر

علل این نوع ریزش مو عبارتند از :

  1. استرسهای فیزیولوژیک و فیزیکی: جراحی، خونریزیهای حاد وناگهانی، زایمان، تصادفات و....
  2. استرسهای روحی و افسردگی
  3. اختلالات تغذیه‌ای و سوء تغذیه: فقر آهن یا روی، رژیم سخت غذایی (به خصوص رژیم هایی که برای لاغری بدون نظر پزشک گرفته می شود)، غذای کم پروتئین،  تغذیه وریدی طولانی و نامناسب (کمبود اسید آمینه‌های ضروری)، کمبود گوگرد، سیستئین، متیونین، اسیدپانتوتنیک که برای رشد مو لازم هستند، کمبود اسیدهای چرب ضروری
  4. بیماری سیستمیک: تب بالا،  کم خونی،  کم کاری یا پرکاری تیروئید، بیماری شدید سیستمیک مثل لوپوس
  5. داروها: آنتی‌متابولیت‌ها، داروهای شیمی درمانی، رادیوتراپی، مسمومیت با آرسنیک و یا تالیوم، ضد التهاب‌ ها، ضد تیروئید، ایندومتاسین، آلوپورینول، جنتامایسین، هپارین، وارفاین،  پروپرانولول،  لیتیم،  ویتامین آ،  قرص های ضدحاملگی و بعضی دارو‌های دیگر
  6. فشار و کشش: تل، بیگودی، ماساژ و سشوار شایع ترین علت کم پشتی موی سر در جوانان و میانسالان خصوصاً در جلوی سر می ‌باشد.

 

ریزش مو موضعی

- ریزش موی آندروژنیک که شامل دو نوع طرح مردانه و طرح زنانه می‌باشد.

- ریزش موی آره ‌آتا یا منطقه‌ای

- ریزش مو ناشی ازعفونتهای قارچی،  باکتریایی و ویروسی پوست

- ریزش مو ناشی از بیماریهای پوستی مانند لوپوس دیسکوئید، لیکن پلان فولیکولر و بدخیمی‌های پوستی

- ریزش موی سیکاتریسیل مانند سوختگی

 

ریزش موی آندروژنیک طرح مردانه

ریزش موی مردانه شایعترین فرم ریزش مو است و در مردان مستعد از نظر ژنتیکی ایجاد می‌شود. ریزش موی آندروژنیک در مردان 20 تا 30 سالگی به صورت ریزش تدریجی مو عمدتاً در نواحی ورتکس (وسط سر) و پیشانی- گیجگاهی آغاز می‌شود. طاسی در مردان بیماری نیست،  بلکه پاسخ فیزیولوژیک ایجاد شده بوسیله هورمونهای آندروژنی در افراد مستعد از نظر ژنتیکی است.

در 46% مردان بین 50-20 سال طاسی در مناطق پیشانی و گیجگاهی اتفاق می‌افتد. فرورفتگی مثلثی شکل پیشانی- گیجگاهی بطور طبیعی در اغلب مردان جوان و زنان پس از بلوغ رخ می‌دهد. اولین نشانه‌های طاسی افزایش فرورفتگی پیشانی- گیجگاهی همراه فرورفتگی وسط پیشانی است. نتیجه آن ریزش مو در ناحیه گرد روی سر می‌ باشد.

 

ریزش موی آندروژنیک طرح زنانه

ریزش موی منتشر،  پیشرونده و مزمن در زنان پس از سن 20 تا 30 سالگی مکرراً یک شکایت مطرح شده است. این زنان معمولاً دوره قاعدگی طبیعی دارند و هیچ اختلالی در معاینه یشان بدست نمی‌آید. بررسی ها نشان داده‌اند که در بعضی از اینها سطح سرمی هورمون دهیدرو - اپی آندروسترون سولفات DHEA-S که نوعی هورمون آندروژنی آدرنال است، بالاست. به همین علت ریزش موی آندروژنیک آدرنال هم می‌گویند. اغلب زنان مبتلا به ریزش موی منتشر دچار کاهش تدریجی مو در قسمت مرکزی اسکالپ (رویشگاه موی سر) با حفظ خط رویش طبیعی بدون فرورفتگی پیشانی- گیجگاهی می‌گردد.

 

ریزش موی آره‌آتا یا منطقه‌ای

از شایع ترین علل ریزش مو است، ریزش ناگهانی و بدون علامت مو در یک یا چند ناحیه کاملا مشخص و معمولا گرد که اغلب در سن زیر 40 سال دیده می‌شود. ساقه مو در این بیماری به خوبی شکل نگرفته و در هنگام رسیدن به سطح می‌شکند. رشد دوباره مو در عرض 1 تا 3 ماه شروع می‌شود. ضایعه اغلب منفرد و کوچک است،  ولی ممکن است متعدد یا بزرگ باشد و یا تمام سر و سراسر بدن را گرفتار کند.

 

نحوه تشخیص ریزش مو و آزمایش های تایید ریزش مو

تست کشیدن مو : برای تایید ریزش غیر طبیعی مو و بررسی شدت آن حدود 100-50 تار مو را با انگشتان گرفته ملایم بکشید. در حالت طبیعی 5-4 تار مو کنده می‌شود. اگر بیشتر کنده شود ریزش مو غیر طبیعی است.

تست تریکوگرام : روش دقیق برای بررسی نوع ریزش مو بررسی ریشه 100- 50 تار مو زیر میکروسکوپ می ‌باشد.

 

بررسی آزمایشگاهی ریزش مو

در بیماری که با ریزش موی منتشر مراجعه کند، بر اساس شرح حال و سابقه، اگر مشکوک به بیماری زمینه ‌‌‌‌‌‌ای باشد آزمایشات از نظر کم خونی، مشکلات تیروئید و ... انجام می‌شود. و بر اساس بقیه انواع ریزش مو آزمایشات تاییدی آنها انجام می‌شود.

 

پیشگیری از ریزش مو

در مورد پیشگیری از ریزش مو باید یادآورشد که بعضی از ریزش موها که ارث در آنها تاثیر زیادی دارد، از جمله طاسی مردانه، با هیچ روشی نمی ‌توانیم جلوی ریزش مو را بطور کامل بگیریم. فقط می‌توانیم با رعایت نکات زیر پیشرفت ریزش مو را کند کنیم:

رعایت نکات بهداشتی مو، جلوگیری از چرب شدن زیاد مو، شستشوی صحیح مو و استفاده از شامپوهای ملایم، برطرف کردن عوامل تشدیدکننده ریزش مو مثل افسردگی و استرسهای روحی که تاثیر زیادی در ریزش مو دارد و یا کم خونی، رعایت نکات تغذیه‌ ای، کاهش نمک مصرفی، حذف یا محدود کردن مصرف اسید چرب اشباع، کاهش مصرف آجیل،  شکلات، غذاهای سرخ کردنی و پرادویه و پرهیز از رژیم غذایی سخت و مصرف فراوان آب، سبزی و میوه تازه می‌تواند در جلوگیری از سفید شدن مو و ریزش مو مفید باشد.

 

درمان ریزش مو

درمان ریزش مو بر اساس علت آن می‌باشد. برای مثال استفاده از مینوکسیدیل و فیناستراید یکسری درمان کلی هم بصورت تجربی در همه موارد استفاده می‌شود از جمله قرص ویتامین ب- کمپلکس و قرصهای آهن و هماتینیک و قرص های سولفات روی.

 

تغذیه مناسب برای پیشگیری از ریزش مو

اهمیت رژیم غذایی را در حفظ سلامتی بدن به خصوص مو را نمی توان نادیده گرفت. شایع ترین دلیل ریزش مو در زنان  کمبودهای غذایی است، زیرا معمولاً برای کاهش وزن خود رژیم های غیر اصولی را به کار می برند که نتیجه ی آن بروز این مشکل است. همچنین کسانی که مواد غذایی حیوانی مصرف نمی کنند و به اصطلاح گیاهخوارهستند، به دلیل عدم اطلاع کافی در زمینه چگونگی مصرف غذاهای گیاهی، دچار کمبود پروتئین، روی، آهن، اسیدهای آمینه ی ضروری، ویتامین های گروه ب می گردند.

- پروتئین اساس و پایه نیاز بافت های بدن مانند مو، ناخن، پوست و ... می باشد و در موادی مانند انواع گوشت (مرغ ، ماهی و گوشت قرمز) ، تخم مرغ ، لبنیات و حبوبات به میزان فراوان وجود دارد. در مواد نشاسته ای مثل نان، برنج، ماکارونی و سبزی ها  نیز به مقدار کمی وجود دارد.

اسیدهای آمینه اجزای تشکیل دهنده پروتئین ها هستند که در مواد ذکر شده در بالا وجود دارند.

- کلسیم و منیزیم

گروه شیر و لبنیات منابع غنی کلسیم و منیزیم و نیز پروتئین هستند. اگر فردی دچار عدم تحمل لاکتوز ( قند موجود در شیر) باشد و از سایر مشتقات لبنیاتی نیز برای تامین نیازهای بدن خود استفاده نکند، باید به طور روزانه مکمل کلسیم مصرف کند و مصرف سایر غذاهای غنی از پروتئین را نیز افزایش دهد.

- نقش ویتامین های گروه ب در درمان ریزش مو

- آنتی اکسیدان ها

به هر حال رفتار تغذیه ای صحیح که همیشه مورد تاکید می باشد، میزان رشد و استحکام فولیکول مو را بهبود می بخشد.

طبق نظر کارشناسان تغذیه می توان گفت ویتامین ها به خصوص ویتامین های گروه B مانند بیوتین، اسید فولیک، پانتوتنیک اسید و برخی املاح مانند روی، آهن، گوگرد، سیلیس و مس اثرات مثبت زیادی بر روی مو دارند. آزمایش ها حاکی از آن است که مصرف بیوتین به صورت مکمل باعث تقویت و بهبود پوست به خصوص فولیکول های مو می شود.

در ضمن در مورد کاهش مصرف نمک و اثر آن در توقف ریزش مو نظریه هایی ارائه شده است، اما در صحت این نظریه ها تردید وجود دارد. ولی در هر حال کاهش مصرف نمک برای سلامت عمومی بدن مفید است.

بررسی ها نشان می دهند که اسیدهای چرب اُمگا- 3 و اُمگا-6 با سلامت مو در ارتباط هستند؛ زیرا اغلب مردم وقتی منابع این نوع اسیدهای چرب را کمتر مصرف می کنند و یا اصلاً مصرف نمی کنند، دچار خشکی و شکنندگی مو، خارش و شوره پوست سر و در نهایت ریزش مو  می شوند.

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید

بازگشت به بالا