معده (رساله ذهبیه)

خصلت‌ها و سرشت بدن آدمى

وَ انظٌر ما يٌوافِقٌكَ وَ ما يٌوافِقٌ مِعدَتَكَ،وَ يَقوى عَلَيهِ بَدَنٌكَ وَ يَستَمرِئٌهٌ مِنَ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ،فَقَدِّرهٌ لِنَفسِكَ،وَ اجعَلهٌ غَذاءَكَ.

و بنگر و برگزين آنچه را كه موافق و مناسب طبع تو (از مزاج، سن، اقليم و فصل) و هماهنگ با معدۀ توست و بدنت (با توجه به شغل و كارى كه انجام مى‌دهى) از آن نيرو مى‌گيرد و خوراك و نوشيدنى كه آن را گوارا مى‌دارد و از آن بهره مى‌برد؛ پس آن را غذاى خودت قرار ده و بر آن مداومت كن. [غذايى را برگزين كه بدنت از آن نيرو مى‌گيرد و به آن تمايل پيدا مى‌كند و براساس همين تشخيص به استفاده از مواد سودمند ادامه مى‌دهد و انرژى خود را از چنين تغذيه‌اى به‌دست مى‌آورد. پس چنين برنامه‌اى براى خود تدبير كن و خوراك خود برگزين.]

سوء مزاج

سوء مزاج دو گونه است :

1ـ ساده (سازج)      2- مادي

بـه طـور كـلي سوء مزاج  به 12 قسـم تقسيـم مـي‌شـونـد :

1ـ گرم ساده 2- گرم خشک بدون ماده 3- گرم وتر 4- گرم مادي صفراوي 5- گرم وتر با ماده بلغمي بدون ماده 6- سرد ساده 7- سرد خشک ساده 8- سرد و تر ساده 9- سرد خشک مادي سوادي 10- سرد تر با مادي بلغمي لزج 11 - مرطوب ساده 12- خشک ساده

وجع معده  (درد معده)  هفت قسم است :

1- سوء مزاج  2- ورم و زخم 3- باد غلیظ 4- مصرف غذای موذی و بد 5- ضعيفي معده  6- درد هنگام خالی بودن معده

7- قوي شدن حس معده .

علائـم  و درمـان سـوء  مــزاج  گـرم

عــلائــم

ســـاده

مـــادی

گرم ساده

گرم وخشک  (بدون ماده)

گرم و تر( بدون ماده)

گرم مادی( صفراوی)

گرم و تر ( ماده بلغمی)

  • خشكي دهان
  • كم اشتهايي
  • آروغي كه بوي دود مي‌دهد
  • تجمع غذاهاي سنگين و سرد
  • فساد معده با مصرف غذاهاي گرم و لطيف
  • عطش
  • عطش شديد
  • خشكي زبان
  • لاغري همه بدن
  • خشكي مدفوع

 

  • تغييرطـعم دهـــان به چربي بعد از خوردن غذا
  • آب ريـزش دهـــان به دليــل تاثير حــرارت در رطوبت
  • حالت تهوع

 

  • تلخي دهان
  • صفرا در مدفوع و ادرار
  • آروغ بد بو و تند
  • احساس سوزش و گزش فم معده بعد از خـوردن غذا
  • در صورت زيــادی حرارت ، احساس بوي زنگار (اكسيد مس) در دهان
  • تهوع و غثيان دائم به علت نفوذ صفرا به بافت معده
  • بي‌مزگي طعم دهان
  • زياد بودن آب دهان بخصوص هنگام گرسنگي
  • تهوع و ترش كردن
  • عفونت دهان
  • كم اشتهايي و نبود تشنگي
  • سفيدي ادرار
  • استفراغ بلغمي و ...
 

درمـــــان

گرم ساده

گرم  وخشک ( بدون ماده)

گرم و تر  ( بدون ماده)

گرم مادی صفراوی

گرم و تر با ماده بلغمی

  • شربتها و رب هاي ضد حرارت مانند انار، ليمو، ريواس، غوره، صندل، سيب و ...
  • مصرف غذاهاي ترش  :  آش آبغوره ، آش سماق، رب انار، در صورت ضعف معده سكنجبين به و آب انار مفيد مي‌باشد .
  • افزايش رطوبت بدن با ماء الشعيرو...
  • حلواهاي تهيه شده از آرد جو و روغن بادام و شكر سفيد و....
  • خوردن ماهي و بال پرندگان
  • ضماد مرطوب كننده‌ها روي معده مثل برگ مورد له شده ، دوغ گاوي و ...

 

  • سرد و خشك كردن معده
  • مصرف اطريفل‌ها ، مربــاي هليــله با مصطـكي و امثالهم ...

 

مصرف شربت‌هاي ترش و دافع صفرا : شربت ريواس، شربت ترشك ، اترج، ليمو يا شربت آبغوره هر روز ،

تنقيه معده توسط صبر زرد، ايارج فیقرا

شربت افسنتين

  • پاكسازي معده با استفراغ بوسيله پخته شبت و سكنجبين بذوري .
  • بعد از پاكسازي تقويت معده با مرباي هليله يا گلقند و طباشير ، و جوارشات مقوي معده مثل عـــود ، جوارش كموني، جوارش فلاسـفه ، قرص ورد و ..

 

علائـم  و درمـان سـوء  مــزاج  سـرد

عــلائــم

ســـاده

مـــادی

سرد ساده

سرد خشک ساده

سرد و تر ساده

سرد خشک با (مادي سوادي)

سرد وتر( بامادي بلغمي  لزج  )

  • هضم ضعيف (به دليل ضعف حرارت معده)
  • ضعف قوه دافعه معده كه باعث سنگين شدن سر دل بعد از غذا مي‌شود
  • چهره سفيد به رنگ زردي
  • با مصرف‌گرمي بخش‌ها نفع مي‌برند و ...

 

  • ضعف هضم
  • ضعف قوه دافعه معده
  • سنگين شدن سر دل بعد از غذا
  • آروغ ترش
  • لاغري بدن
  • مدفوع رقيق و حجيم
  • نبض آهسته .

 

 

 

 

 

 

 

  • بدن سفيد و سست
  • كسل بودن در حركات
  • مدفوع نرم
  • ضعف هضم غذا و كم بودن عطش
  • بدتر شدن بيمار با مصرف رطوبت‌زاهاو بهتر شدن با مصرف خشكي‌ها
  • آروغ ترش وحالت تهوع
  • لزوجت و چسبندگي آب دهان به طور پيوسته
  • افزايش اشتها
  • ضعف هضم و يبوست
  • نفخ زيادو سوزش معده
  • احساس ترش شدن دهان بخصوص هنگام گرسنگي
  • بزرگي طحال و لاغري
  • خشكي زبان
  • وحشت بي‌مورد،وسواس
  • زردي مايل به سياهي رنگ پوست
  • غلظت و سياهي  ادرار
  • كاهش اشتها
  • زياد بودن تهوع در دفع ماده
  • كم بودن عطش
  • نفخ شكم وآروغ ترش
  • استفراغ بلغمی
  • بدن سست و سفيد
  • زياد بودن آب دهان بخصوص در هنگام خواب
  • سفيدي ادرار و نبض آهسته.
 

 

 

درمـــــان

سرد ساده

سرد  وخشک  بدون ماده

سرد  و تر  بدون ماده

سرد  مادی صفراوی

سرد  و تر با ماده بلغمی

  • جوارش‌هاي گرم مانند ؛ كموني ، عود ، دارچيني ، مصطكي و ميخك
  • مرباي زنجبيل
  • غذا ؛ نخود آب و شورباي پرندگان گرم مثل كبك
  • همراه با غذا  استفاده از ادويه گرم همانند؛ دارچين ميخك، هل، زيره كرمان .

 

  • در اين مورد درمان بسيار مشكل مي‌باشد .
  • مصرف داروهاي معتدل  مانند  ؛ ماءالشعير با اندكي عسل
  • شربت گل گاوزبان ، انار ملس ، زوفا
  • ماليدن روغن مصطكي روي ناحيه شكم
  • نوشيدن شير بز با عسل
  • شورباي گندم

 

  • مصرف غذاها و نوشيدني‌هاي گرم و خشك و ادويه گرم مانند :

جوارش عود ، كموني ، فلفلي

  • مرباي زنجبيل
  • روغن مالي و بادكش روي شكم با روغن قسط ، زنبق و ...

 

  • پاكسازي معده از سودا با مصرف مطبوخ افتيمون ايارجات
  • مصرف مسهل سودا
  • مصرف نخود آب با گوشت جوجه مرغ

 

  • تلطيف كردن و تقطيع ماده كه مي‌توان از سكنجبين بذوري گرم استفاده كرد .
  • طبيخ تخم ترب و خردل با نمك و بوره و سكنجبين و عسل .
  • بعد از تلطيف  :   ايجاد استفراغ با طبيخ تخم شبت و تخم ترب
  • خوردن جوارشات گرم .

 

علائـم  و درمـان سـوء  مــزاج تر و خشک

عــلائــم  و درمـــــان

عــلائــم

درمـــــان

مــرطــوب سـاده

خشــک  سـاده

مــرطــوب سـاده

خشــک  سـاده

  • · كم بودن عطش
  • · زيادي آب دهان
  • · سرعت گذر غذا از معده به روده
  • · بدتر شدن با مصرف غذاهاي رطوبتي
  • · بهتر شدن مصرف غذاهاي با خشكي‌ها
  • · نفع بردن از كاهش غذا
  • · حالت تهوع .

 

  • عطش
  • خشكي زبان
  • لاغري بدن
  • بهتر شدن وضعيت بيمار با رطوبت‌زا
  • بدتر شدن با غذاهاي خشك
  • اشتهاي زياد
  • چهره سفيد مايل به زردي

 

 

 

  • · تبديل مزاج معده با خوردن مرباي هليله  با كمي مصطكي
  • · مصرف اطريفل
  • · مصرف سياه‌دانه و ...

 

  • · افزايش رطوبت معده با مرطوب‌ها : دوغ ، شير، ماء الشعير.
  • · روغن مالي نواحي معده با روغن‌هاي مرطوب مانند : روغن كدو ، روغن بنفشه ، روغن نيلوفر
  • · اگر سوء مزاج پيشرفته باشد استفاده از آبزن‌هاي مرطوب .

 

 

               

 

 

 

 

 

 

 

درد معـده  ( وجـع المعـده)

عــلائــم

سوء مزاج

ورم و زخم

باد غلیظ

مصرف غذای موذی و بد

ضعیفی معده

  • · نکته :  باید دانست که درد معده از  سوء مزاج بیشتر از نوع مادی می باشد .

 

  • · وجود علائم زخم و ورم
  • · آروغ بسيار
  • · قرقر شكم
  • · نفخ شكم
  • · سکسکه

 

  • · به وجود آمدن درد در زمان چنین غذایی
  • · بامصرف غذا معده درد می گیرد  و تا قی نشود درد از بین نمی رود زیرا هضم ضعیف شده و غذا در معده فاسد می گردد .
 

درمـــــان

سوء مزاج

ورم و زخم

باد غلیظ

مصرف غذای موذی و بد

ضعیفی معده

  • · درمان در مبحث سوء مزاج گذشت .

 

  • · در مبحث ورم و زخم توضیح داده خواهد شد .
  • · موضع معده را گرم شود
  • · جوارشي كموني
  • · بادكش روي معده گذاشتن اثري مجرب دارد
  • · یک گرم جدوار همراه با جلاب گرم
  • · مصرف ادویه ضد باد : آویشن ، رازیانه ، دارچین ، سیر و سیاهدانه و نمک ....
  • · نوشیدن سکنجین با آب گرم یا گلاب مجرب است

 

 

  • · اگر از ضعيفي معده باشد و بعد از غذا خوردن ساكت نشود مگر به قي يا اسهال علاجش دادن مقويات معده و نوشدار است ، انیسون نيز اثري خوب دارد.
  • · اگر از ضعف قوه معده باشد معده بسيار حساس مي‌شود با اندك سببي چون بخار غذاها : تناول غذاها لطیف و مقوی سود دارد .
  • · مصرف مقویات معده : آمله ، مصطکی ، گل سرخ ، طباشیر ، بالنگو ، دارچین ، به ، سماق و ..
 

 

درد معـده  ( وجـع المعـده)

عــلائــم

درد هنگام خالی بودن معده

قوی بودن حس معده

نکته : بر 3 گونه است :

  • · یکی باد غلبه می کند :  نشانه آن آروغ و ...
  • · دوم به علت خالی بودن معده صفرا از کبد به معده سرازیر می شود.
  • · سوم در هنگام خالی بودن معده سودا از طحال به معده ریخته شود : نشانه آن سوزش سر معده
  • · علامت هر سه در سوء مزاج گفته شد .

مثلا: درغلبه صفرا:

  • عطش شديد
  • خشكي زبان
  • لاغري همه بدن
  • خشكي مدفوع

 

  • · به علت قوی بودن حس معده با اندک غذایی معده متاثرمی شود .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

درمـــــان

درد هنگام خالی بودن معده

قوی بودن حس معده

  • · درمان باد : پاکسازی وتقویت معده چنانکه ذکر شد .
  • · در ریزش صفرا : مسهلات صفرا و همراه غذا ترشی جات
  • · در صورت توان فصد اسیلم دست راست
  • · و درریختن سودا :  فصد اسیلم دست چپ و تقویت معده
  • · سعي در تغليظ كردن روح  با مصرف كوكنار
  • · تناول  غذاهای غليظ مثل كله‌پاچه
 

 

 

 

 

 

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید

بازگشت به بالا